ناول "بیروا” وچ سماجی رویاں تہ انسانی نفسیات نی عکاسی

"بیروا” وچ سماجی رویاں تہ انسانی نفسیات نی عکاسی

بیروا سید ماجد شاہ ہوراں نا ہندکو زبان وچ ہک شاہکار ناول آ۔ اس نیں موضوع نے حوالے نال ڈاکٹر عامر سہیل ہور لخنے اے۔۔۔

"ہمارے سماج میں تیسری جنس یا درمیانے جیسے کردار ہر دور میں نمایاں رہے ہیں، جنھیں فلم اور ڈراموں میں دکھانے کی جرات بھی کی جاتی ہے۔ سید ماجد شاہ نے اپنے ہندکو ناول "بیروا” میں ایسے ہی ایک بڑے کردار کا المیہ متعارف کرایا جس کے مسائل و عوارض کو کہانی کی صورت میں زندہ کر دیا گیا ہے۔”

ناول نا عنوان بیروا (ناانصافی یا غیر عادلانہ تقسیم) ظاہر کرنا جے ناول نگار تری جنس نے حوالے نال اپنے سماج نیں انداز فکر تے رویاں کی غیر مناسب سمجھنا آ۔

کدے اساں غور کریے تہ ساھڑے سماج وچ اجیئے خصوصی افراد کی ناکردہ گناہ نی سزا دتی گشنی۔ یاء بس ہک کہانی نیئی بلکن جینے جاغنے انساناں نیں مسئلے، مجبوریاں، سوچ، شناخت، جہدی، عزم، استقامت تہ زندگی نی عکاسی ای۔

سماج وچ انھاں خصوصی لوکاں نی شناخت نیں حوالہ نال اٹھنے والے سوالاں اپر ڈوہنغا تفکر تدبر کری تے مصنف ثابت کیتا جے کئی واری ساہڑا سماج انھاں چیزاں اپر شرمندہ ہونا جنھاں وچ کوئی شرمندہ ہونے والی گل ژے نیئی ہونی۔

خاندانی رد قبولیت نال فرد نی سوچ نیاں منیاداں ہلی گشنیاں۔ اسرے اپنے بارے وچ اس نا تصور، دووئیاں اپر اعتماد تہ مستقبل نی امید سب کج تباہ ہوئی گشناں۔ یوء اجیئا ڈوہنغا پھٹ آ جس نیں مولنے نیں امکانات بہوں کہٹ ہونے تے یوء نہ صرف ہک فرد نی شخصیت کی پھیتی پھیتی کری شوڑنا بلکن دنیا کی دکھنے نے انداز کی وی مکمل طور اپر منفی بنائی شوڑنا۔

بیروا پڑھی تہ تساں کی ادراک ہوسی جے ساھڑے سماج وچ "لفظاں نال وی تشدد” ہونا۔ تہ اس تشدد نال روح اپر پھٹ لگنے جیہڑے عام اکھیں نال دسنے ژے نیئے۔ انھاں کی دکھنے واستے بصیرت والی اکھ چائینی۔ وہاء اکھ جس نے بارے وچ ناول نگار لخیا ۔۔۔۔۔

"موتیے دے پھل اندر ہک پوری دنیا ہوندی اے۔ اس دنیا واں ظاہری اکھ تے دیخ ہی نینھ ہکدی، صرف صاحب بصیرت دیخ ہکدن۔”

مصنف نیں تفکر و تدبر نیں نال نال تحقیق تے مشاہدے نی وی داد دینی پیسی۔ ہک اجیئا سماج جس وچ مذہب نی غلط تشریح کی لوک صحیح سمجھی تہ اس نال گناہ کی جوڑی شوڑنے۔ حال آنکہ حقیقت وچ اجیئا کوئی مسئلہ ژے ناء ہونا۔ جسلے کوئی شخص ہر ویلے احساس گناہ نا شکار رہسی تہ اوہ لازما نفسیاتی مسائل نال دوچار ہوئی گیسی۔ فر کج مسائل مخصوص علاقیاں نی مخصوص سوچ نی وجہ نال انھاں خصوصی افراد نی زندگی عذاب کری شوڑنے جس نا سبب خاندانی وقار، عزت تے پگ نیں کھوکھلے تصورات اے۔

خصوصی افراد نیں مسائل بیان کرنے نیں نال نال ناول نگار انھاں نیں عزم، حوصلے، انسان دوستی، عزت نفس محبت، بے غرضی تے قربانی نی جسرے لفظی تصویر کشی کیتی وہاء بے مثال ای۔

ناول نگار جسرے سماج نیں اندر موجود منافقت، خصوصی افراد نے حوالے نال سماجی امتیازات، خانداناں نا ماحول، اہل خانہ نے عمومی رویے، خصوصی افراد نی اپنی شناخت نی تلاش، انھاں نے قانونی حقوق ، محبت تے رشتے تے انھاں نیاں مشکلاں کی اس سوہن یت نال بیان کیتا جے ناول پڑھی تہ قاری اپنے آپ کی اس ماحول نا حصہ محسوس کرنا تہ اس نے ذہن وچ سماج تے سماجی رویاں نے بارے وچ کئی سوالات اٹھنے۔ یاء بلا شبہ ناول نگار نی بہوں بڑی کامیابی ای۔

ناول نگار نا ہک ہور کمال یوء آ جے خصوصی افراد نیاں مشکلاں کی تہ بیان کیتا پر رجائیت نا دامن کدے ناء چھوڑیا۔ ناول نا خاتمہ وی اسی رجائیت نال پہریا وہاء۔

مصنف نی اپنی مآء بولی نال غیر مشروط محبت قابل داد ای۔ میکی یقین آ جے سید ماجد شاہ ہوراں واستے یوء ناول اردو وچ لخنا قدرے سوخا سا تہ بہوں وثوق نال آخیا گچھی سکناں جے اس نی وجہ نال پورے ملخے وچ انھاں نی بے تحاشا پذیرائی ویہہ آ۔ واہ وا ویہہ آ۔ ایوارڈ لبھن آ۔ پر انھاں بڑی قربانی دیئی تے ہک منفرد تے بڑے موضوع اپر ناول مآء بولی وچ لخی تے اپنے ذاتی فائدے نیں امکانات کی مآء بولی نے بادھے اپر قربان کیتا۔ شاہ جی کی بہوں خراج تحسین ۔

یوء بہوں بڑا ناول آ۔ اس کی ساریاں مادری زباناں ، اردو تے انگریزی وچ ترجمہ ہونا چائیناں۔ یوء خالی خولی ناول ناء بلکن یوء اساں نی تربیت نی کتاب ای جیہڑی اساں کی سکھانی جے اساں اپنے تعصبات تے اپنی جہالت کولا جسرے وی ہوئی سکے جان چھڑائیے۔ والدین نی ذمہ داری جے اوہ اپنی اولاد نیں مسائل کی سمجھن تے انھاں کی اس طریقے نال حل کرن جے انھاں نی شخصیت تباہ نہ ویہہ۔۔ خصوصی لوکاں کی وی جینے نا اتنا ژے حق حاصل آ جتنا جنیاں تے کڑیاں کی۔ سید ماجد شاہ ہوراں بے خوف ہوئی تے ہک اجیئے موضوع اپر قلم چائیا جس اپر شاید ژے کوئی ہور ساھڑے علاقے ناں لخاری ہمت کرے آ۔

تساں اس ناول نا موازنہ اس موضوع اپر لخیاں گئیاں ساریاں بڑیاں تخلیقات نال کری سکنے او۔

معاون کردار وی مرکزی کردار نی جہدی وچ اس نیں نال نال رہنے حالانکہ اس نی سکی مآء اس نی راہ نی سب سی بڑی رکاوٹ ہونی۔

ناول وچ "کہی” سی زیادے "ان کہی” نیں ذریعے بہوں کیں آخیا گیا تہ جائی جائی سادہ لفظاں وچ ڈوہنغیاں گلاں قاری کی سوچ نیں سمندرے وچ ڈوبی شوڑنیا ۔۔۔

ناول نی زبان سادہ تہ رواں ای۔ سید ماجد شاہ ہور تجربہ کار کہانی کار اے۔ اس واستے ناول نا اسلوب کہانی نال مکمل میل کھانا۔ کفایت لفظی نا جواب نآء۔ لخاری نا کمال یوء آ جے سماج نیں ہک المیے کی کہانی وچ سمونے نیں باوجود قاری کی فقط دکھی کرنے نیں بجائے اس نی ذہن سازی کیتی گشنی جے حالات کتنے وی غیر موافق ہون حوصلے تے ہمت نا پلہ ناء چھوڑنا چائیناں۔

اوہ احباب جنھاں یوء ناول پڑھیا اوہ دسی سکنے جے اس ناول انھاں کی ذاتی طور اپر کس طرحے متاثر کیتا؟ جنھاں احباب یوء ناول ناء پڑھیا انھاں نی خذمت وچ وی درخاس ای جے اوہ اس ناول نا ضرور مطالعہ کرن۔

آخر وچ ناول وچا چند اقتباسات دکھو۔۔۔

"جے کسے دی قبراں بچوں چینکڑیں دی اواز آندی ہووے تے ایہہ نہ سمجھو اساں عذاب ہوندئے ۔۔۔ کے پتئے تساں غلطی نال اساں جیندا دب چھوڑیا ہووے۔”

"جیہڑا نینھ دسدا، جس دے بارے وچ اساں سنڑ کے فیصلہ کیتے دا ہوندئے۔۔ جے اوہ نینھ، اوہ ہو وی تے ہکدئے؟ اس واسطے کدے وی سنڑے سنڑائے تے اکھیاں نہوٹ کے یقین نانہہ کریں۔”

"فر گراں شہر بچ بدل گیا۔ بیہڑیاں بچ کندھاں چڑھنے آں لگیاں تے بیہڑے نکے ہو گئے۔ اس دا اثر دلے تہ نظری تے پیئا۔ دل تنگی تے تنگ نظری ہر پاسے ڈیرے لا کہدے۔ چلھا کے مکیا ہک تربیت گاہ ختم ہو گئی۔”

راشد عباسی ۔۔۔ راولپنڈی