ڈاکٹر صغیر ہوراں نی نویں کتاب "بنجاراں” اپر ہک نظر

ڈاکٹر محمد صغیر خاں پہاڑی زبان تہ ادب ناں سچا تے سچجّا عاشق آ۔ اس پہاڑی لوک گیت، لوک کہانیاں تہ لوک آخان کہٹھے کری تے پہاڑی زبان نَیں ورثے کی ضائعیاں ہونے سی بچانے نی کامیاب جُہدی کیتی۔ اس نَیں دو شعری مجموعے پڑھو تے اس شاعری وچ پہاڑی زبان نَیں متروک لفظ برتی تے انھاں کی نویں حیاتی دتی۔ اس اپنے افسانے، ناول تے سفر نامے وچ وی وِچکارلا نقطہ اپنی زبان تہ ثقافت کی رکھیا۔ اِسرے اُس نہ صرف اپنے حصے نی بتی بالی بلکن علمی تہ ادبی انہیارا مُکائے نی خاطر پورے خطے نَیں بَسنیکاں نَیں حصے نیاں بَتیاں بالی تہ لَوء لواِیرے کری شوڑے۔ اِس گَل وچ کوئی شک شبہ ناء جے ڈاکٹر محمد صغیر ہوراں آزاد کشمیر تہ پاکستان وچ پہاڑی زبان تہ ادب واستے سب تھی زیادے کَم کیتا۔

ڈاکٹر صغیر ہوراں ہمیشاں اجیئے تخلیقی کَمّیں کی ہتھ بائیا جیہڑا اُس ویلے توڑی پہاڑی وچ بالکل ناء وہاء ہونا یا بَہوّں کَہٹّ وہاء ہونا۔ پہاڑی وچ بُجھارتاں کی کتابی شکل وچ کَہٹھّا کرنا ہِک بَہوّں اوخا کَم سا تے اوخے کَم کرنا ڈاکٹر صغیر ہوراں نا محبوب مشغلہ آ۔ اِسے واستے اُنھاں پہاڑی بُجھارتاں کی "بنجاراں” نَیں عنوان نال کتابی صورت وچ چھاپے چاہڑی شوڑیا۔ یوء بَہوّں وقیع کَم آ، تہ پہاڑی زبان اپنے اِس پُترے کی اُس نی اِس خذمت اُپّر بَہوّں دعائیں دیسی۔

چَنگے زمانے وچ ساہڑے لوک سادی زندگی گزارنے سے۔بلکن گَجّی بَجّی تے حیاتی نی ہک ہک کَہڑی (ساعت) کی لنگھانے (گزارنے) سے (اج کل تہ حیاتی لوکاں کی گزارنی ای). لوک اپنی مٹی تے زمی نال جُڑے ہوئے ایسے۔ پہاڑی علاقے نَیں لوک اپنیاں زمیاں وِچّا اپنی محنت مشقت نال پورے سال ناں غلہ حاصل کرنے سے۔ سبزیاں، دالاں وی خریدنے نی کَہٹ ژے لَوڑ پَینی (ضرورت پڑتی) سی۔ مال ڈنگر، ککڑیاں وی ہر کہر وچ ضرور پالے گشنے سے۔ اِسرے سادی تہ مطمئن زندگی واستے سارے وسیلے لوک اپنے عزیزاں نَیں نال تہ کول رہی تے حاصل کری کِہننے سے۔ فدریں دینہہ (سورج) نکلنے سی کِہنّی تہ دیغری (عصر) ویلے توڑی لوک زمیاں وچ کَم کاج کرنے سے تہ اُس تھی بعد کَہٹھیاں بیہی چاء پینے، گَلّاں باتاں ، ٹَھٹھّا مخول، تہ ٹَپے ماہیے گانے سے۔ اسے طرحے کُفتاں (عشاء) پڑھی تہ کہانیاں تہ بُجھارتاں نی واری اَشنی سی۔

بُجھارتاں بچیاں وچ غور فکر، ادراک، دانش تہ آگہی نَیں وصف (صلاحیتاں) جغانیاں سیاں۔ نالے انھاں وچ مسئلے حل کرنے تائیں سوچ سمجھ تہ صبر تحمل ناں مادہ پیدا ہونا سا۔ اس طرحے بچیاں نیں تخلیقی وصفاں وچ وی بادھا ہونا سا۔ مُڑی مُڑی بجھارتاں تہ اُنھاں وچ استعمال ہونے والے لفظ دھرائے گشنے سے۔ بچے انھاں کی یاد رکھنے نی کوشش کرنے سے۔ اِسرے انھاں ناں حافظہ وی تیز ہونا سا۔

کُج بُجھارتاں تہ صرف لفظاں نَیں ہیر پھیر نال بَنیاں ہونیاں سیاں۔ اُنھاں کی سمجھنے نال بچیاں نی زبان فہمی بہتر ہونے نَیں نال نال اُنھاں ناں ذخیرہِ الفاظ وی بَدھنا سا۔ زیادے تر بُجھارتاں منظوم ہونیاں سیاں۔ اِس طرحے بچیاں ناں شعری ذوق بہتر ہونا سا۔ بُجھارتاں بانَیں ناں انداز بَہوّں سوہنا ہونا سا۔ اس نَیں سِکھنے نال بچیاں وچ اعتماد وی اَشناں سا تہ اوہ قصہ خوانی نیاں رمزاں وی سکھنے سے۔ بُجھارتاں بُجھنے واستے بچیاں نی تعداد نَیں مطابق دو ترے (تین) ٹیماں بنائیاں گشنیاں سیاں، اِسرے بچے رَلی مِلی تہ مسئلے حل کرنے نی جاچ (ہنر) سکھنے سے۔ ایویں وی پہاڑی علاقے ناں کلچر ژے "لیتری” (مل کر رضاکارانہ طور پر سب کے کام کرنا) ناں کلچر سا۔

ڈاکٹر صغیر ہوراں لوڑی گلوری (تلاش کھوج) تہ "بنجاراں” نی صورت وچ ہر پہاڑی علاقے نیاں بُجھارتاں کی کَہٹھیاں (جمع) کرنے نی کامیاب جُہدی (کوشش) کیتی۔ کُج بُجھارتاں دکھو۔۔۔

اورار ٹہاکہ، پار ٹہاکہ
وچ ٹہاکے نیں لاشہ
اس نیں سرے ار ڈنڈے لگن
دنیا دکھے تماشا
(ٹہھول)

اڑکنی، کھڑکنی
سپے منڈی لڑکنی
(درے نی سنگل)
نوٹ: ہن اس سنگل ناں رواج تقریبا ختم ہوئی گا۔

ایہہ آئی
اوہ گئی
(نظر)

اورار کسی، پار کسی
وچ کسی نیں بوریاں
سو سال لنگھی گئے پر
کسے نئیں پھلوریاں
(قبر)

انہاں داند
کہوال ترپے
(چہھاڑو، مانجھا)

کہھرے ناں چوکیدار دا
چنگا وفادار دا
فر وی کہھرا باہر دا
(تالا)

ہک رنگا کہڑا
دو رنگا پانی
(انڈہ)

ڈاکٹر صغیر ہوراں کی "بنجاراں” نی اشاعت نیاں ست ست موارخاں۔ اللہ پاک اؤر انھاں ناں تخلیقی وفور قائم رکھن تہ انھاں نیاں توفیقاں وچ ہور بادھا کرن۔ آمین

راشد عباسی ۔۔۔۔ راولپنڈی