۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ صاحب مضمون
پوٹھوہاری زبان کی گاش چاڑھنے اِچ جنہاں پوٹھوہاری لخاریاں آپنڑیاں کتاباں چھاپی کے حصہ باہیا اُنہاں وچ فیصل عرفان ناں نآں وی لشکارے مارناں دِسناں،تے نآں تاں اِی لشکارے مارناں جے اُس مآ ء بولی نی ڈُبنڑی نبض پغڑی اِسنے ماندا ہونڑیں آلیاں نشانیاں کی سمجھیا تے فِراِسنے دوا دارو کرنے اَپر کوئی کونڑ کسرنانہہ چھوڑی ہووے تے فیصل عرفان اوراں وی پوٹھوہاری زبان نیں محاورے،اکھانڑتے پرجہھاتاں نی تہھڑکن کی تھر کمبا لغاء وا تکیا انہاں اس تھر کمبے ناں توڑ اکھانڑ تے محاوریاں آلی کتاب آنڑی کے کیتا،اوہ ایہہ گل چنگی طرحا جانڑنیں جے محاورے تے اکھانڑ کُسے وی زبان نیاں اُوہ ٹُوماں ہونڑیاں جسنے نال زبان سجنی،سنورنی۔جے انہاں ٹُوماں نی چمک مَٹھی پئی جائے تے زبان نی ساری ٹوہر تے رونڑق مندی پئی جانڑی،تاں ای تے فیصل عرفان اُوراں اِنہاں ٹُوماں کی پالش کری کے زبان کی لوائی کے سوہنڑاں بنائی سَٹیا۔
ایہہ محاورے،ایہہ اکھانڑتے پرجہھاتاں مآء بولی نیں کلیجے وچوں نکلنے،اِنہاں ناں مُنڈھ اہل زبان نیں رہن سہن،رسماں رواجاں،کماں کاجاں اَپر بَجھناں تے مُنڈھ جتنا پکا پینڈا ہووے اس اپر چوٹ چڑی کسے چیزے کی موسماں نیں ہیٹھ اپرہونڑیں تے ویلے نی ترکھی چال ناں کوئی خطرہ نینہ ہونڑاں۔سچی گل تے ایہہ اے جے”پر جہھات مہھاڑی انھیں“کتاب اس پکے پینڈے مُنڈھ نی اَڈیاں چائی چائی گواہی پئی دینڑی۔اس گواہی آسطے فیصل عرفان اوراں پوٹھوہار تہھرتی نیاں بیٹھکاں،آڑیاں،باڑیاں بنّے،چوپالاں گلیاں تے شہراں تے خاص کری کے سیئں اِچ انگیٹھی نے کول سجیاں ویاں محفلاں نیں سینے وِچ دَبے وے خزانے کی لوڑیا،اَگے پِچھے کھلرے وئے رہتل نیں ورثے کی میلیافِر اسنے وچوں پر جہھاتاں نے موتی بکھ کیتے،اُنہاں کی پہلیں تلیاں اَپر رکھی لوئی اِچ آندا،فر اکھیاں جمائی کے اِنہاں کی سُدھ کیتا،فر چمکایا،لشکایاتے ہک ریشمی تہھاگے اِچ پروئی کے پر جہھات مہھاڑی انھیں“نآں رکھی کے سوہنڑیاں چِٹیاں وَرقیاں اَپر چموڑیا،سجایا تے پوٹھوہاری پڑھنے آلیاں نیاں نظراں نی رونڑق بنایا۔
اس سارے تحقیقی مَچ بالنے نیں پِچھے محقق ناں مآء بولی نال عشق تے اس عشق نیں پِچھے بتی تہھاراں ناں اثر تے مآؤ نیں مونہیں وِچوں نکلے وے لفظاں تے جُملیاں نی حُرمت ناں سیک سی جس جیا تڑفاٹ باہیا جے محقق پرجہھاتاں نی بنتر اِچ گُجّے رُجّے لفظاں نی گراہی کرنے اَپر لغی پیاء۔اس گراہی آسطے محقق کی گراں گراں جانڑیں نی ہانڈ کَٹنے،سفری کھیچل چہھلنیے تے بُڈھیاں یاداں کی پھنبوڑنیں سنگیاں،سیانڑیاں نی سجاخی اَکھ نی چمک کولوں کُج کھٹنے اَپر مجبور کری سٹیا،تے فیصل عرفان اور اس چِھک وچ جئے پھاتے جے انہاں نیں ہتھوں ”پر جہھات مہھاڑی انھیں“ساہڑیاں اکھیاں اگے اچھی گُٹکی تے جئی گُٹکی جے پوٹھوہاری ناں ٹھڈا ٹھار وجود نویں سرے سوں فِر نِنگھا ہوئی گیا۔
کوئی دور سی جسلے نِکے نکیاں،جوان،بُڈھے بُڈھیاں آپنڑیں ویلے کی اَگے سِرکانڑیں ماریاں دانش نیاں لہراں وِچ سِر جوڑی کے چھال مارنیں سے،ہک مک ہوئی کے سوچاں کی تھوہ لانڑیں سے،اِس تھوہ نیں آسرے اَپر آپنڑیں سُرت نال پرت کھولنے سے،لفظاں نی جئی بنتر بننے سے جسنے پِچھے ہک خاص مُدا،ہک نیاری گل،ہک نویکلی کاڈھ ہونڑی سی تے اُوہ لفظاں نی ناڑی اَپر آپنڑیں پوٹے رکھی،اِنہاں نی روح وِچوں نچور کڈھی جئی کُہنتر لانڑیں سے جے متاں اِچ ترانڑ پئی جانڑی سی تے فر اِس مت نال ترکھے تے مٹھے دماغاں کی جیا ترِمکا لانڑیں سے جسنے نال رہتل نی اجتماعی دانش تے تربیت نی خشبو انہاں کی آپنڑیں اَپر پہھروسے نی لو دینڑ لغی پینڑی سی،ہک چیلنج،ہک مقابلہ،ہک گُلنج اس پہھروسے اگے ہتھ جوڑی کھلی رہنڑیں سے،فر گُلنج کھولنے ناں چج،سرا لوڑنے نیں گُرخوشی کی للکر لائی کے محبتاں نیں تروپے نی ٹوھر بنائی سَٹنے سے تے ساری رہتل اِچ خوشیاں پیلاں باہنڑ لغی پینڑیاں سنڑ۔اِنہاں پیلاں باہنڑیاں خشیاں اِچ گلنج ناں سرا لوڑنے آلے نی ٹوہر اِی بکھ ہونڑی سی تے اُسنے ہتھوں پڑُچھے وے لفظاں نی ترنوٹ بکھ ٹُہکی ٹُہکی بہنڑی سی۔
فر ویلا ہتھوں سِرکیا،لوکاں کول ویلا رہیا اِی نینہ تے اس ویلے نیں سوکے اِچ اَکھراں نیاں باڑیاں بنجر ہوئی گئیاں،پہاخ نیں پُور نِکلنے رُکی گے،رہتل نی چہھول اِنہاں پُھلاں اِنہاں موتیاں سوں خالی ہوئی گی،اس خالی چہھولی نی کوک دَر فیصل عرفان ناں تیہان گیا تے اُسنے اندر بتی تہھاراں آلی چِھک جاغی پئی تے جئی جاغی جے اُس سِدھا فیصل نیں کلیجے اِچ عرفانی ہتھ باہیا،تے اُسکی ہٹھ دِتااس ہٹھ نی تکھّر ترانڑ فیصل اوراں کی بکل ماری دَڑ بٹی ویاں پر جہھاتاں ناں چہاکا لاہی،انہاں نی اَنگل پغڑی نال نال ٹوری رہتل نی خالی چہھولی ناں مانڑ رکھی کے دَسیا جے پوٹھوہار نیں پُتر اِچرے جینڑیں جاغڑیں وے اُوہ اس تہھرتی نیں گنوتے موتی لوڑی کے انہاں کی سجانڑیں تے چمکانڑیں ناں ہُنر وی جانڑنیں۔سچی تے سُتھری گل ای جے فیصل عرفان وی پوٹھوہار تہھرتی ناں اُوہ پُتر اے جس پوٹھوہاری wisdomکی ”پر جہھات مہھاڑی انھیں“نی بنتر اِچ رڑے رٹ پیراں اَپر کھلائی سٹیا۔
آخر اِچ دو پرجہھاتاں باہساں
آر وی کسی،پار وی کسی
وچ کسی نیں گاں
سِنگوں پوڑی ڑیکا دِتا
کرنی ڑاں ڑاں (چکی)
……
ٹہھینڑاں ٹہھینڑاں ٹہہ پیا
بہڑے نیں بشکار
سولاں ہویاں ٹھیکریاں
ٹوٹے ہوئے چار(روپیہ)
ختم شد
۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ فیصل عرفان
نوٹ: یہ مضمون 31 دسمبر 2022 کو راولپنڈی آرٹس کونسل میں منعقدہ پوٹھوہاری کتاب میلہ میں پڑھا گیا۔
