ممتاز غزنی ہوراں نی کتاب "اچے لوک”۔۔ ہک جائزہ

ممتاز غزنی ہوراں نی "اچے لوک”۔۔ ہک جائزہ

خاکہ نگاری ڈوہنغا مشاہدہ، خاکے نی زبان تہ بیان اپر مکمل گرفت، دیانت داری تہ ذمہ داری نا تقاضا کرنی۔ خاکہ اصل وچ لفظاں نال تصویر بنانے نا نآں آ۔ پہاڑی زبان وچ خاکہ نگاری نیں حوالے نال بہوں زیادے کم نآء وہاء۔ ڈاکٹر صغیر خان ہوراں نی کتاب "لیکاں” پاکستان تے آزاد کشمیر وچا خاکہ نگاری اپر پہاڑی زبان وچ چھپنے والی پہلی کتاب سی۔ اسے کتاب سی متاثر ہوئی تہ ممتاز غزنی ہوراں وی خاکیاں اپر مشتمل پہاڑی وچ کتاب لخنے ناں فیصلہ کیتا تے اپنے عزیزاں تہ جاننے والیاں نیں تریہہ 30 سی اپر خاکے لخے۔ انھاں خاکیاں نی خاص گل یاء ای جے ایہہ عام لوکاں نیں خاکے اے۔ انھاں خاکیاں وچ اختصار و ایجاز نا خاص خیال رکھیا گا۔

ممتاز غزنی ہور آپوں لخنے۔۔۔۔
"جنھاں جنھاں لوکاں اپر میں خاکے لخے نی کوشش کیتی اوہ دنیا والیاں نے حسابے کتابے وچ عام لوک ہولے لیکن مھاڑے نزدیک اوہ بہوں اچے لوک دے”۔

ممتاز غزنی ہوراں نیں خاکیاں ناں اسلوب بلکل سادہ تے کسے بناوٹ تے تکلف سی پاک آ۔ اوہ اپنے والد صاحب نیں حوالے نال لخنے اے۔۔۔

"ساریاں مآوریں اذاناں نیں ویلے جاغی اینیاں سیاں۔ ککڑے نی بانغ جاغے نا الارم ہونا سا۔ اماں ہور چلہھے اپر چائے نی دیگچی چاڑھی شوڑنے سے تہ ابا ہور بتی (لالٹین) ہنی تہ مسیتی لے ٹری اینے سے”۔
(ابا جی ۔۔۔ صفحہ نمبر 9)

"اس مسیتی وچ پھدری نی نمازے نیں مؤذن، امام تہ مقتدی سارا کی ابا ہور ژے ہونے سے۔ نماز پڑھے تھی بعد مسیتی نیں برانڈے وچ تھمے کنیں ٹیک لائی تہ قرآن مجید نی تلاوت اچیا آوازے وچ کرنے سے”۔
(ابا جی ۔۔۔ صفحہ نمبر 10)

ممتاز غزنی ہوراں اچے لوکاں نیں اس ماحول نا وی خصوصی طور اپر ذکر کیتا جس وچ اوہ رہنے سہنے سے۔۔ ایہے جیئاں لختاں وچا ژے اساں اپنی سچی تاریخ وی اخذ کری سکنے آں۔

"غریبی بہوں سی لیکن ہمدردی، آوانڈ گوانڈ ہک دووئے نا خیال، مہمان نوازی کٹی کٹی تہ پہری نی سی”۔
(ابا جی ۔۔۔ صفحہ نمبر 13)

"اوہ پہلے مانس لوک سے۔ حلال رزق کمانے سے۔ ہلس محبت بنڈنے سے۔ کسے کی تکلیف نیہسے دینے۔ اوہ چنگے لوک اس دنیا اپرا ٹری گئے لیکن آپے کنے سارا رونق میلہ وی ہنی گئے”۔
(ابا جی ۔۔۔ صفحہ نمبر 14)

"سارے سال نا راشن اپنیاں باڑیا وچا ہونا سا۔ جدوں مک، کنک صاف ہوئی اینی سی تہ اماں ہور عشر کڈھنے سے”۔
(اماں ہور ۔۔ صفحہ 16)

پہاڑی علاقیاں نیں وچ حیاتی کدے وی سوخی نیسی، پر مآوریں واستے تہ بہوں ژے مشکلاں سیاں۔ چلھا ہانڈی، مال ڈنگر، کہاء پانی، آیا گیا، صفائی ستھرائی۔۔۔ تیہاڑی نا پتہ ژے نیسا لگنا۔۔ ممتاز غزنی ہور لخنے۔۔۔۔

"چڑیاں تہ کوئلاں اپنیاں سوہنیاں آوازے وچ تسبیح بیان کرنیاں ہونیاں سیاں تہ اماں ہور ہک بڑی پاتری وچ مکیاں لائی کنکے ناں آٹا گننے ہونے سے"۔

"میں اپنی ساری حیاتیا وچ کدے ہک واری وی اماں ہوراں کی پھدری نیاں نمازا تھی بعد جاغنیاں نئیں دکھیا۔ اوہ بانغے نیں ویلے اٹھی تہ اللہ کی یاد کری تہ اپنا کم شروع کری شوڑنے سے”۔
(اماں ہور ۔۔ صفحہ 16)

اج کدے اساں اپنے بہوں سارے سماجی مسائل نا جائزہ کہنیے تہ انھاں نیں ذمہ دار مرد کہٹ تہ عورتاں زیادے یاں۔ پہخرہ تہ لالچ، حق حلال وچ گزارہ کرنے نیں بجائے امیراں نی نقل تہ فیشن رواج نی غلامی نی وجہ نال انھاں اپنے کہر کی بے سکون تہ حیاتی کی آپے جہنم بنایا۔ نہیں تہ رکھی سکھی کھائی، تھوڑے حلال تہ ستھرے وچ گزارہ کری تہ اوہ اپنے کہر کی جنت بنائی سکنیاں یاں۔۔۔

"اماں ہور بس عیدی کیا کپڑیاں نا ہک جوڑا سیڑانے سے ۔ سارا سال خوشیا، غمیا وچ اووہے لائی تے گزارہ کرنے سے”۔
(اماں ہور ۔۔ صفحہ 19)

ممتاز غزنی ہوراں اپنے انھاں مختصر خاکیاں وچ اکثر ہک جملہ لخی تہ ہک پورا کردار یا منظر اس وچ قید کری شوڑیا نیں۔

"جد کوئی کسے نی شرافت نی گل کرنا، تد میکی اپنے مانواں (ماموں) ہور بہوں یاد اینے "۔
(مانواں ہور ۔۔‌ صفحہ 23)

"اوہ ٹبر قبیلے، ذات پات کی چنگا نیہسے سمجھنے۔ ہلس کیتے والے تے ہلس بنڈے والے انسان سے”۔
(صاحب مستحکم خودی ۔۔ صفحہ 39)

"مونہے اپر چہوڑیاں انھیں نی حیاتی نیں بے حسابے سالاں نی گواہی دینیاں سیاں”۔
(ماٹو ۔۔ صفحہ 45)

"تھوراڑ سکولے وچا مڑی اینیاں اس کی اوہ سارے ڈوغے، تہ بوٹے سیئی (ازبر) سے جنھاں وچ ککڑیاں (کھیرے)، ہاڑیاں خوبانیاں تے داخاں (انگور) ہونیاں سیاں”۔
(بڑا راشد ۔۔ صفحہ 62)

"اوہ آخنے سے جے یوء ملخ تساں نا دا۔ اس نیں وارث تس دیا۔ حکومت تساں کولا جیہڑا ٹیکس کہننی اوہ تساں نی تعلیم تہ صحت اپر خرچ ہونا چائیناں "۔
(اسی سالہ گریجویٹ ۔۔ صفحہ 77)

میکی یقین آ جے تساں جسلے یاء کتاب پڑھسو تہ تساں کی وی لگسی جے یاء واردات تے تساں نی اپنی دی۔ کئی لوکاں نی شخصیت تساں کی اپنے کسے رشتے دار نال ملنی جلنی لگسی۔ بیان کیتے گئے علاقائی مسائل وی بلکل ہکے جیئے تے سانجھے اے۔

"علاج شیلاج نی سہولت تہ خیر ساھڑے گرائیں وچ ہن وی نیئ تہ اگلے سو سالاں تک کوئی امید وی نیئی۔ البتہ ادھ کچی پکی سڑک بنی گئی، جس اپر گڈیاں چلنیاں تہ کوئی بیمار ویہہ تہ گڈیاں وچ بائی ہسپتال پوھچائی شوڑنے"۔
(ڈاکٹر چچا ۔۔۔ صفحہ 50)

تبصرہ طویل ہوئی گا۔ ہن تساں آپوں ساری کتاب پڑھو تہ اپنے ماضی نیاں یاداں تازیاں کرو۔

راشد عباسی ۔۔۔ راولپنڈی